Chủ Nhật, 28 tháng 7, 2013

Đãi ngộ cổ phiếu ở công ty Việt

Kết quả phát hành ESOP của Vinamilk giai đoạn 2007 - 2011

Trang 1 / 2

Tháng 12.2004, hàng trăm cán bộ công nhân viên của Công ty Cơ điện lạnh (REE) nao nức đăng ký chương trình hành động bằng việc cam kết làm việc xuất sắc để được tham gia chương trình thưởng ESOP (chương trình phát hành cổ phiếu cho cán bộ, nhân viên cốt lõi nhằm tạo sự gắn kết của viên chức với công ty và nâng cao hiệu quả làm việc).

Gần 880.000 cổ phiếu được REE phát hành cho các cán bộ cao cấp, nhân viên kinh doanh và kỹ sư cũng như cán bộ chuyên trách giỏi dưới hình thức là một khoản thưởng. Mục đích của chương trình kéo dài 4 năm này (chấm dứt vào tháng 12.2008) là nhằm giữ chân tài năng và tăng hiệu quả lao động.

Dù rằng chỉ mới làm quen với dụng cụ ESOP (REE là doanh nghiệp tiền phong phát hành ESOP) nhưng REE đã đạt được kết quả ấn tượng. Nhờ có buộc ràng về những cam kết làm việc hiệu quả, doanh thu và lợi nhuận REE trong giai đoạn 2004-2007 đã tăng nhàng nhàng lần lượt 60% và 94%.

Cái lợi lớn hơn mà REE mang đến cho các cổ đông nhận ESOP là giá cổ phiếu REE đã tăng ngoạn mục. Cuối năm 2004, giá cổ phiếu REE chưa đến 4.000 đồng/cổ phiếu. Nhưng cuối năm 2007, con số này đã tăng gấp 8 lần (lúc cực điểm tăng đến 11 lần). Tính theo giá trị lúc phát hành ESOP là 10.000 đồng/cổ phiếu, mức tăng này cũng đã hơn 4 lần.

Theo ông Nguyễn Ngọc thái hoà, Giám đốc Tài chính REE, phát hành ESOP để giữ chân người cần lao là “chính sách đúng và không có gì phải bàn cãi”. “Chúng tôi đang xây dựng các tiêu chí và dự kiến đề lên đường hành tiếp ESOP trong Đại hội cổ đông năm sau cho các nhà quản lý và cá nhân chủ nghĩa xuất sắc của REE”, ông nói thêm.

Dù đã có chứng cứ cho thấy hiệu quả của việc phát hành ESOP, nhưng cho đến nay, phần nhiều doanh nghiệp niêm yết vẫn còn dè dặt với công cụ này. Mãi đến năm 2013, một số doanh nghiệp lớn mới nghĩ đến ESOP như Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI), Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (STB), Tập đoàn Masan (MSN)... Tuy nhiên, tỉ lệ phát hành không đáng kể và kế hoạch mới chỉ tính đến nguyên tố ngắn hạn.

Sếp Việt không cần ESOP?

Nếu REE phát hành ESOP để tăng hiệu suất làm việc của nhân viên thì những doanh nghiệp phát hành sau này lại muốn thưởng cho viên chức khi đã đạt được những thành tích nhất định. Masan và Vinamilk (VNM) là những thí dụ tiêu biểu.

Masan niêm yết đã 4 năm. Nhưng chỉ sau khi liên tục đạt được những kết quả kinh dinh ấn tượng và trở thành gã khổng lồ trong lĩnh vực hàng tiêu dùng, tập đoàn này mới tính đến chuyện phát hành ESOP. Trong thời đoạn 2009-2013, các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận ròng và giá cổ phiếu của Masan đều tăng khoảng 3 lần.

Rưa rứa, Vinamilk niêm yết từ năm 2006. Sau khi trở thành doanh nghiệp dẫn đầu ngành sữa, Vinamilk mới bắt đầu nghĩ đến chuyện phát hành ESOP (doanh thu và lợi nhuận năm 2010 tăng làng nhàng 50%).

Theo chương trình phát hành ESOP năm 2007-2011, Vinamilk đã phát hành tổng cộng gần 8,9 triệu cổ phiếu ESOP theo mệnh giá. Còn với Masan, hồi cuối tháng 6.2013, gần 18 triệu cổ phiếu MSN phát hành cho 28 vị trí lãnh đạo then chốt đã chính thức được giao dịch. Giá phát hành là 10.000 đồng/cổ phiếu, chỉ gần bằng 1/10 so với thị giá của MSN tại phiên ngày 19.7.2013.

Cái lợi lớn nhất của những người được nhận ESOP ở Masan là nếu bán ngay, họ sẽ lãi gần 1.500 tỉ đồng nhờ chênh lệch giá cổ phiếu. Họ cũng nhận được khoản cổ tức không nhỏ mà Masan chia cho cổ đông hằng năm. Còn ở Vinamilk, động lực ESOP giúp Công ty nối tăng trưởng mạnh dù quy mô đã rất lớn. Doanh thu và lợi nhuận của Vinamilk năm 2012 tăng lần lượt trên 20% và gần 40% so với năm trước đó.

Dễ thấy được ích lợi của ESOP, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng phát hành ESOP thuận tiện. Chẳng hạn như trường hợp của Vinamilk. Dị đồng giữa các cổ đông lớn và ban lãnh đạo khiến phương án được đánh giá là công cụ quản trị hiện đại này bị trì trệ đã 2 năm qua.

Hồi đầu tháng 5.2013, Đại hội Cổ đông Vinamilk yêu cầu tiếp chuyện phát hành ESOP tuổi 2012 -2016 nhưng đã không được cổ đông lớn nhất - Tổng Công ty Đầu tư và kinh doanh Vốn nhà nước (SCIC) - đồng thuận. Ông Lê Song Lai, đại diện SCIC, cho rằng nếu phát hành ESOP, tỉ lệ sở hữu của SCIC sẽ bị pha loãng 1,2%. Nói rõ hơn, SCIC lo ngại sẽ dần mất quyền kiểm soát.

Theo phương án do ban lãnh đạo đề xuất, từ năm 2012-2016, mỗi năm Vinamilk phát hành cổ phần tương đương 0,4% vốn điều lệ nếu tốc độ tăng trưởng kép bình quân lợi nhuận trước thuế là 21%. Trong trường hợp tỉ lệ này động dao từ 16% đến dưới 21%, cổ phần phát hành chỉ là 0,2% vốn điều lệ cho mỗi năm; còn dưới 16% sẽ không phát hành ESOP.

Nếu phát hành ESOP với tỉ lệ 0,4%/năm trong vòng 5 năm thì tổng số cổ phiếu sẽ tương đương 2%. Trong khi đó, tỉ lệ tăng trưởng kép sau 5 năm sẽ tăng hơn 100%. Nhiều cổ đông cho rằng nếu so giữa cái lợi SCIC nhận được với thiệt hại bị pha loãng sở hữu thì họ được nhiều hơn mất. Đó là chưa kể đến tiềm năng tăng trưởng của Công ty trong mai sau.

Về vấn đề này, tổng giám đốc một quỹ đầu tư tại TP.HCM (không muốn nêu tên) cho rằng SCIC có quyền lo xa về tính hiệu quả của ESOP vì họ là cổ đông lớn nhất của Vinamilk và có toàn quyền phủ quyết. Nếu tỉ lệ sở hữu giảm thì cổ tức cũng giảm theo. Số cổ phần trong Vinamilk đóng góp cho SCIC khoảng 1.000 tỉ đồng mỗi năm. Trong khi đó, chương trình ESOP thời đoạn 2007-2011 đã khiến tỉ lệ sở hữu của họ giảm hơn 2,5%. Năm 2009, SCIC nắm 47,54% cổ phần Vinamilk nhưng nay chỉ còn hơn 45%.

Nhưng ông Trần Vinh Dự, Giám đốc Điều hành Công ty Tư vấn TNK Capital Partners, người có kinh nghiệm làm ESOP cho các công ty tại Mỹ, lại nghĩ khác. “SCIC đại diện cho kiểu làm việc của đơn vị nhà nước nên khó tránh khỏi cách làm việc theo trách nhiệm”, ông nói. Nói cách khác, đối với SCIC, nghĩa vụ bảo toàn vốn nhà nước luôn quan trọng hơn các đích khác.

Bên cạnh rào cản từ phía cổ đông lớn quốc gia, việc phát hành ESOP vẫn còn vướng nhiều uẩn khúc khác.

Trong hơn 1 thập niên qua, doanh nghiệp Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể, nhưng số doanh nghiệp có chiến lược phát triển lâu dài và tập hợp theo định hướng vạch sẵn không nhiều. Chính việc sa đà vào kinh doanh bất động sản hay đầu tư chứng khoán đã khiến hiệu quả kinh dinh của nhiều đơn vị không thể đi vào ổn định qua từng năm. Nên chi, xét công trạng để thưởng ESOP tuồng như chưa phải là điều có thể thuyết phục vơ các cổ đông của công ty.

Chưa xứng đáng là một chuyện, nhưng quan yếu hơn, theo ông Dự, TNK Capital Partners, lãnh đạo một số doanh nghiệp vẫn có nhiều cách kiếm tiền khác ngoài chế độ lương thưởng tại công ty. Nhận hoa hồng của nhà cung cấp là điển hình nhất. “Tinh vi hơn, họ còn lập ra các công ty vệ tinh do họ sở hữu để moi tiền doanh nghiệp do chính mình quản lý dưới hình thức chuyển giá, chuyển doanh thu, hoặc nhận đầu tư”, ông nói.

Thực tế này có thể thấy qua màng lưới công ty con của một số nhà lãnh đạo doanh nghiệp với hệ thống sở hữu chéo nhằng nhịt, như ở Fideco (FDC). Thưa tài chính riêng Công ty mẹ năm 2011 cho thấy Fideco có đến hơn chục công ty con lẫn liên doanh kết liên với hiệu quả hoạt động thấp. Đây cũng là một lý do dẫn đến cuộc thâu tóm thù địch tại Fideco trong năm 2011.

Thường ngày, ở những doanh nghiệp có cơ cấu cổ đông phân tán, ban lãnh đạo hay nắm đa số cổ phần. Hoặc những doanh nghiệp ít có cổ đông lớn độc lập và tường tài chính cũng là nơi phù hợp để ban lãnh đạo có dịp “làm mưa làm gió” đối với các khoản thưởng từ vượt kế hoạch lợi nhuận cuối năm.

Chẳng hạn như trường hợp của Tổng Công ty Gas Petrolimex (PGC), Tổng Công ty Cổ phần chuyên chở Dầu khí (PVT), Công ty Cổ phần Chế biến Hàng xuất khẩu Long An (LAF) trong năm 2011. Các công ty này đặt kế hoạch lợi nhuận năm 2011 chỉ bằng một nửa kết quả đạt được của năm trước đó nên dễ dàng đạt chỉ tiêu đề ra và lĩnh thưởng tiền mặt.

Ngoài những lý do trên, ông David Đỗ, Giám đốc Điều hành Quỹ Đầu tư Vietnam Investment Group (VIG), cho rằng vấn đề căn bản vẫn là nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu bộ quy tắc chuẩn khi phát hành ESOP cũng như chưa được sự Tư vấn bởi các chuyên gia có kinh nghiệm. “Quan yếu hơn hết là việc bảo đảm cân bằng lợi quyền giữa người được nhận ESOP và các cổ đông khác. Điều này hầu như chưa được nhắc đến nhiều”, ông cho biết.

Và vì dụng cụ này còn mới đối với doanh nghiệp Việt nên khi áp dụng, họ không dễ tâm tính được ESOP nên thực hành lúc nào, chia cho ai và với tỉ lệ bao lăm. “Danh sách những người được thưởng ESOP cũng chưa từng được công bố rộng rãi cho cổ đông biết”, ông David Đỗ nói thêm.

Trang 1 2 Trang kế tiếp


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét