Bạn đọc Pháp bừng tỉnh
Còn báo chí với lượng phát hành cao thì - vì không có những bài phân tích phê bình tác phẩm của tôi, đã cho đăng những lời đồn quái gở về nghề nghiệp và đời tư của tôi" (theo cuốn "Các nhà văn giải Nobel", NXB Giáo dục, 2006). Họ hiểu, họ đã quá giản đơn khi bỏ qua những sáng tạo mang tính cách tân mạnh mẽ của Simon. Từ giữa những năm năm mươi của thế kỷ trước, Claude Simon bắt đầu có những bứt phá mang tính cách tân tinh khiết tác tiểu thuyết.
Có thể nói, trước khi được Viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng Giải thưởng Nobel, sức chiếm lĩnh thị trường văn học trong nước của Claude Simon gặp nhiều khó khăn.
Chẳng gì thì tại Pháp, Claude Simon - một tác gia theo trường phái Tiểu Thuyết Mới - từng có lúc chỉ là một người viết "nằm bền lề đời sống văn chương". Simon cũng từng có thời gian ngắn theo học tại Trường đại học Oxford và Cambridge (Anh), sau rồi ông bỏ học để theo lớp hội họa của họa sĩ lập thể Andre Lhote.
Cũng trong bài viết này, nhà văn khi ấy đã ở tuổi 72 thêm lần khẳng định: "đương nhiên, tôi không đủ kiêu ngạo hay quá đần độn để không biết rằng, trong lĩnh vực văn chương nghệ thuật, mọi chọn lựa đều có thể bị bác bỏ". Sau khi Claude Simon được trao giải Nobel, tình hình đã có nhiều cải thiện. Ghi nhận công lao to lớn của nhà văn Claude Simon vào tiến trình phát triển văn học Pháp thế kỷ XX, Bộ trưởng Văn hóa Pháp Renaud Donnedieu de Vabres khẳng định: "Claude Simon là một nhân vật mấu chốt của văn chương cận kim Pháp.
Tại đây, Simon đã nhập hàng ngũ những người kháng chiến. Sinh ra trong thời chiến, gia đình Claude Simon là một gia đình chịu nhiều tổn thất. Dịch giả Dương Tường, trong một lần trả lần phỏng vấn báo giới cho biết, một trong những cuốn sách khiến ông nhọc nhằn trong việc chuyển ngữ nhất chính là tác phẩm "Con đường xứ Flandes" của Claude Simon.
Trong 65 năm cầm bút, Claude Simon đã để lại một sự nghiệp văn học khá đồ sộ, với gần 20 cuốn tiểu thuyết, trong đó có những cuốn đã đem về cho ông những giải thưởng danh giá, như Giải l'Express năm 1961; Giải Medicis năm 1967; đặc biệt là Giải Nobel văn chương năm 1985 vì đã kết hợp được nhuần nhuyễn "các nguyên tắc của thơ và hội họa trong sáng tác" và vì "nhận thức sâu sắc về vai trò của thời kì trong việc thể hiện con người".
Đây được coi là dấu mốc trước hết của Claude Simon trong hành trình văn học.
Nhân sắp tới kỷ niệm 100 năm ngày sinh Claude Simon (10/10/1913-10/10/2013), trong bài viết nhỏ này, chúng tôi xin được cùng bạn đọc ôn lại những nét căn bản, những kỷ niệm đáng nhớ trong thế cục nhà văn khả kính.
Năm 1945, tiểu thuyết "Kẻ lừa bịp" (được Simon thực hành từ năm 1941) ra mắt độc giả bởi nhà xuất bản Sagittaire. Lời đề từ của "Cỏ" được dẫn từ một câu văn rất đáng nghĩ ngợi của nhà văn Nga Boris Pasternak, người được trao giải Nobel văn học năm 1958 (là năm "Cỏ" được xuất bản): "Lịch sử không do ai làm nên và chẳng ai được trông thấy, như ta không thấy cỏ mọc".
Trong 10 năm trời, cuộc sống của Simon hoàn toàn gắn bó với nơi đây, cho tới năm 1924, sau khi mẹ ông qua đời, ông chuyển lên Paris học trung học ở Trường Stanislas và đỗ tú tài toàn phần ban toán. Khi cuộc đại chiến thế giới lần thứ nhất nổ ra (năm 1914), mẹ con Simon chuyển về sống tại Pháp, ngụ cư ở Perpignan, phía Đông vùng núi tuyết Pyrenees - Orientales.
Điều lạ là khi Simon mất (ngày 6/7/2005), chính quyền đã cho táng ông xong rồi mới chính thức thông báo trên các công cụ truyền thông. Nếu ngay trong năm đầu của cuộc đại chiến thế giới lần thứ nhất, cha của Simon tử trận thì bản thân ông, ngay trong năm đầu của cuộc đại chiến thế giới lần thứ hai (1939) đã tiêu cực viên vào quân đội và chỉ chưa đầy một năm sau thì bị phát xít Đức bắt làm tù binh tại Bỉ
Tại đây, ông vừa viết văn vừa trồng nho. Bìa cuốn "Con đường xứ Flandes" của Simon được dịch in tại Việt Nam. Nhà bút pháp Claude Simon (1913-2005).
Tuy nhiên, nếu nói cuốn tiểu thuyết nổi danh nhất, tầm vóc nhất trong đời Claude Simon thì đó phải là cuốn "Con đường xứ Flandes" (1960).
Tác phẩm nổi danh trước nhất của Claude Simon được sáng tác theo thiên hướng Tiểu Thuyết Mới chính là "Cỏ".
Ngoài các hoạt động nói trên, Simon còn tham dự vẽ tranh, chụp ảnh và… viết văn. Kể từ đó trở đi, các cuốn sách xuất bản trước đó của Simon liên tục được tái bản. Bản thân Simon, trước những phản ứng của dư luận bạn đọc Pháp (họ kinh ngạc khi thấy ông "qua mặt" nhiều nhà bút pháp tiếng tăm, có sách bán chạy để ẵm giải thưởng văn học danh giá nhất hành tinh), đã phải khẳng định: "Sớm hay muộn thì độc giả cũng sẽ thấu hiểu các tác phẩm của tôi.
Và mỗi lần ông cho xuất bản một tác phẩm mới, đó được xem như một sự kiện lớn lao trong đời sống văn học của nước Pháp. Ông cũng gần như chơi bao giờ tham gia các cuộc bàn cãi học thuật, nên chi, một thời kì dài, ông là nhà văn ít được độc giả biết đến ngay trên chính sơn hà mình.
Những năm cuối đời, Claude Simon đốn sống ở Paris. Năm 1985, mặc dầu đã ở tuổi 72 và có tới trên bốn mươi năm cầm bút, song cái tin Claude Simon được Viện hàn lâm Thụy Điển trao tặng giải Nobel văn chương cũng vẫn khiến không ít bạn đọc Pháp phải ngỡ ngàng.
Tháng 8/1944, Thủ đô Paris được giải phóng khỏi ách xâm lược của phát xít Đức, Simon được giao nhiệm vụ tiếp thu và điều hành một trung tâm hướng dẫn kháng chiến tại đây cho đến hết chiến tranh.
Mặc dầu cả cha lẫn mẹ đều là người Pháp, song nơi chôn nhau cắt rốn của Claude Simon lại là Tananarive, thuộc đảo Madagascar, nơi ông cha đang làm nhiệm vụ với nhân cách một sĩ quan lính thủy đánh bộ Pháp.
Cũng trong diễn từ đọc tại lễ trao giải Nobel ở Stockholm (Thụy Điển) ngày 9/12/1985, Claude Simon đã dí dỏm kể lại một chuyện dở khóc dở cười như sau: "Vào lúc cái tin trao giải Nobel được loan báo, tờ New York Time đã mất công hỏi han các nhà phê bình Mỹ, và các cơ quan thông tấn nước tôi đã hớt hơ hơ hải chạy săn tin về cái ông nhà văn hầu như vô danh.
Mỗi năm, ông dành ra đôi tháng về điền trang của mình ở Pyrenees - Orientales. Khác với những cuốn sau này, ở "Kẻ lừa bịp", lối viết của Simon còn chịu nhiều ảnh hưởng của các nhà văn đi trước, rõ nhất là Fyodor Dostoevsky, William Faulkner và Marcel Proust.
Đây là một cuốn tiểu thuyết để lại trong lòng người đọc nhiều ám ảnh, song cũng là cuốn sách khó đọc - nói như dịch giả Dương Tường là nó khó đọc ngay cả với các bậc học giả Pháp. Việc họ cho rằng tôi thuộc trong số các nhà văn khó đọc là một nhận xét chẳng có gì… mới". Cuốn tiểu thuyết có lối hành văn chẳng giống ai (có tới hàng chục trang tác giả viết liền tù tì, không một dấu chấm câu).
Là một trong những nhân tố quan yếu góp phần vào việc hình thành và phát triển của trào lưu Tiểu Thuyết Mới, một trường phái có đặc trưng là xem nhẹ việc xây dựng cốt truyện, nhân vật; trong tác phẩm, các hình tượng không gắn kết với nhau về mặt thời gian; cả thảy các cảm xúc đồng hiện như trên bề mặt một bức tranh, song, khác với các tác giả khác (như Alain Robbe - Grillet, Michel Butor, Nathalie Sarraute…), Claude Simon chỉ lặng thầm sáng tác chứ rất ít phát biểu, tuyên ngôn này khác.
Chẳng vậy mà dịch giả Dương Tường đã xếp cuốn sách này vào loại "khó dịch" nhất trong những cuốn mà ông từng thực hành. Các tác phẩm của ông đã miêu tả sự đổi mới của văn chương Pháp thời kỳ sau chiến tranh".
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét